Ik durf niet in de rij te gaan staan voor de kassa. Als ik
dat doe dan breekt het zweet me uit. Ik ben bang
dat ik flauw ga vallen. Stel je voor al die
mensen om me heen die naar me staan te kijken als ik
bij kom. Als ik er alleen maar aan denk gaat mijn hart als een razende
te keer. Ik ben dan ook bang dat ik het aan mijn hart heb. Het
is zo'n raar gevoel dan denk ik dat ik een hartaanval krijg.
Wat is er aan de hand ?
Er zijn grote verschillen in de mate waarin individuen met
hun lichaam reageren op stressvolle situaties.
Mensen die sterk reageren hebben dus vaker te
maken met de lichamelijke reacties die
horen bij spanning. Soms, vaak in of na een periode van grote veranderingen,
worden deze lichamelijke reacties op één moment zo sterk
dat de vrees ontstaat dat er iets ernstigs aan de hand is. Als
verklaring van de lichamelijke verschijnselen dringen zich rampzalige
scenario's op; "zou ik soms een hartaanval krijgen?", "Straks
ga ik flauwvallen", "Ik wordt gek" etc. Iedereen zou angstig
worden bij dergelijke gedachten. Op dat moment is de paniekaanval
een feit. De angst voor de lichamelijke gevolgen van
angst is zelf weer een bron van angst geworden. Daardoor neemt
de angst toe. Op hun beurt nemen de lichamelijke verschijnselen
toe en deze toename wordt weer gezien als bevestiging
van het rampscenario. Men is terecht gekomen in een vicieuze
cirkel waarin de angst steeds hoger oploopt. Dit verhaal wordt
samengevat in het onderstaande schema.
Schema Paniek
Behandeling (paniek)
De behandeling bestaat uit de volgende elementen.
Uitleg over de aard van de paniekaanval
vertekeningen in het waarnemingsproces opsporen en corrigeren
opsporen van rampscenario's die van belang zijn
onderzoeken van de mate waarin de scenario's steunen op feiten
ontkrachten van de scenario's
opstellen van realistische scenario's
leren verdragen van lichamelijke tekenen van angst
Agorafobie
Paniekaanvallen kunnen zich op tal van plaatsen voordoen. Het is begrijpelijk
dat er een verband gelegd wordt tussen de angst enerzijds en de plaats waar de aanval optreedt anderzijds. Men kan tijdens zo'n paniekaanval gaan denken
Ik moet nu onmiddellijk naar een plekje waar ik veilig ben, naar huis. Als
de weg geblokkeerd is, wordt men nog angstiger. Vervolgens gaat men de plaats
waar men de paniekaanval had vermijden. Naarmate er meer plaatsen zijn die
men op die manier is gaan mijden wordt de bewegingsvrijheid steeds meer ingeperkt.
Men doet geen boodschappen meer als er de kans bestaat te moeten wachten, men
gaat niet meer met het openbaar vervoer, men durft de lift niet meer in en ga zo
maar door. Dit vermijden van plaatsen, waardoor men in het leven ernstig beperkt
wordt, heet agorafobie of ook wel, plein-, of straatvrees.
Behandeling (agorafobie)
Cliënt en therapeut maken samen een inventarisatie van plaatsen die vermeden
worden. De cliënt zet die plaatsen op volgorde, van weinig angstaanjagend tot
zeer angstig; de resulterende lijst wordt 'angsthiërarchie' genoemd.
Daarna gaat de cliënt in overleg met de therapeut oefenen te beginnen met de
makkelijkste om te eindigen met de moeilijkste plaats.Ontspanningsoefeningen en
een behandeling van de paniekstoornis kunnen ook deel uitmaken van de therapie.
