De dokter heeft me naar een psychotherapeut gestuurd. Hij zegt dat het tussen de oren zit. Zelf ben ik daar nog niet zo van overtuigd. Het is waar, ze hebben me helemaal binnenste buiten gekeerd in het ziekenhuis. Ze hebben een scan van mijn hoofd gemaakt en ze hebben bloed geprikt. Er was niets te vinden. Maar die duizeligheid moet toch ergens vandaan komen. Ik heb wel vaker lichamelijke klachten gehad. Ik heb ook vaak pijn in mijn buik. Die pijn kan zo oplopen dat ik niet kan zitten of staan. Soms lig ik te rollen van pijn op mijn bed. Maar ze kunnen niks vinden. Zo iets kan toch niet 'tussen de oren' zitten?
Soorten onverklaarde lichamelijke klachten:
Vermoeidheid
Buikklachten
Gewrichtsklachten
Pijn op de borst of druk op de borst, vergelijk met paniek
Hoofdpijn
Wat is er aan de hand?
Geen medische verklaring
Het komt vaak voor dat huisartsen en specialisten ook na uitgebreid onderzoek geen verklaring kunnen vinden voor klachten van patiënten. Dit overkomt een groot deel van de patiënten van huisartsen. Ook bij patiënten van poliklinieken van de neuroloog, van de huidarts van de vrouwen- en en van de kinderarts wordt vaak, soms zelfs bij de helft, geen duidelijke verklaring van de klachten gevonden.
Het ontbreken van een medische verklaring betekent niet dat de klachten gefantaseerd zijn, de klachten bestaan wel degelijk echt, ook al lukt het niet ze te verklaren.
Het is niet juist om dan de conclusie te trekken dat er een psychologische oorzaak is voor de klachten moet zijn. Ook voor psychische klachten geldt dat eerst moet worden vastgesteld dat ze er werkelijk zijn. Psychologische klachten vormen niet een restcategorie waar alles in terecht komt waarvoor geen medische verklaring is. De klachten kunnen daarom het best maar het een naam krijgen die aansluit bij de feiten n.l. 'onverklaarde klachten'.
Bij mensen met onverklaarde lichamelijke klachten komen ook psychische klachten voor. Het is niet onmogelijk dat de lichamelijke klachten veroorzaakt worden door de psychische klachten. Het omgekeerde komt echter even goed voor. Lichamelijke klachten kunnen psychische problemen veroorzaken. Ook kan het zijn dat de klachten geen verband hebben met elkaar.
Gevolgen
Lichamelijke klachten roepen gedachten op. Als iemand lichamelijke klachten heeft stelt hij of zij zich de vraag, wat is er aan de hand? Dat is maar goed ook. Dankzij de neiging te zoeken naar verklaringen voor problemen hebben mensen veel problemen weten op te lossen. Soms echter leiden gedachten over problemen niet tot oplossingen maar tot een stabilisatie of zelfs tot een verergering.
Er zijn vier soorten gevolgen van de pogingen een verbetering te bewerken.
Cognitieve gevolgen:
extra aandacht voor lichamelijk functioneren kan zorgen voor meer overlast Omgekeerd kan afleiding ervoor zorgen dat men minder last heeft van lichamelijke klachten.
selectieve aandacht, men neemt iets eerder waar als het past bij een verwachting Als iemand soms last heeft van buikpijn zal hij alert zijn op dat wat er in de buik gebeurt. Elke onregelmatigheid wordt daarna opgemerkt. Dit bevestigt de gedachte dat er iets niet in orde is met de spijsvertering.
anticipatie en 'self fulfilling profecy' .Als iemand in een bepaalde situatie pijn in de borst heeft ervaren, zal hij wanneer hij later nog eens op weg is naar die plek van te voren al enige zorgen maken, als dat maar goed gaat. Die bezorgdheid, een milde angst, kan leiden tot een gevoel van druk op de borst. De druk op de borst kan een 'trigger'(een uitlokkende prikkel) zijn voor angst dat een hartaanval nu werkelijk binnenkort kan op gaat treden. Het gevolg toename van druk op de borst, tot het pijn gaat doen.
Gedragsmatige gevolgen:In de manier waarop mensen met lichamelijke klachten pogen deze klachten te bestrijden door hun gedrag aan te passen zijn twee patronen te onderscheiden.
zich zelf te veel sparen. De redenatie is: kennelijk kan het lichaam de activiteiten niet aan, daarom heb ik klachten. Men gaat minder doen. Minder doen leidt tot verveling, somberheid. zich slap voelen. Deze gevoelens leiden tot apathie en tot nog minder activiteit. Het lichaam verzwakt nog verder en kan steeds minder aan. Zo beland men in een negatieve spiraal.
te veel activiteit. Bij de eerste tekenen van verbetering is men zo blij dat men weer net zo actief wordt als men gewend was. Het lichaam kan deze plotselinge verandering niet bij benen en er volgt een terugval. Men komt terecht in een soort zaagtand patroon
zaagtandpatroon
Lichamelijke gevolgen: Als men op een bepaalde plaats pijn heeft gaat men een houding aannemen waardoor die plek ontzien wordt. Daardoor neemt men een onnatuurlijke houding aan. Deze houding kan op een gegeven moment de klachten juist verergeren in plaats van voorkomen.
Interpersoonlijke gevolgen:Klachten kunnen grote gevolgen hebben voor de omgang met anderen. Het kan zijn dat men het werken niet volhoudt, zowel thuis als in een betaalde baan. Daardoor ontstaan problemen met de werkgever respectievelijk met de partner. Ook wordt men sneller geïrriteerd. Dat kan de problemen met anderen verergeren. Deze problemen kunnen op zich weer verdere klachten met zich meebrengen waardoor klachten verergeren, etc.
Schema lichamelijke klachten
Therapie
In het voorgaande zijn een aantal vicieuze cirkels gepresenteerd die verklaren waarom sommige spontane pogingen de lichamelijke klachten te verhelpen het merkwaardige gevolg hebben dat ze de klachten juist verergeren. In therapie wordt gepoogd dergelijke cirkels op te sporen. Daartoe is het belangrijk het optreden van klachten bij te houden en te kijken welk verband er is met voorgaande gebeurtenissen. Uit dergelijke registraties kunnen verbanden helder worden en oplossingen die de klachten niet bestendigen of versterken. Elk van de vier soorten gevolgen (cognitieve -, gedragsmatige -, lichamelijke- en interpersoonlijke kunnen daarbij aan bod komen.
